Rüyada Satranç Şahı Görmek

Satrançta şahın kuralları, oyunun geri kalanından tuhaf bir biçimde ayrılır: hiçbir zaman tahtadan alınmaz, hiçbir zaman "öldürülmez". Oyun bir "mat" ile biter ve mat, şahın yakalanması değildir; şahın gidebileceği, güvenle durabileceği tek bir karenin bile kalmamasıdır. Yani satranç, bir kayıpla değil, bir seçeneksizlikle sona erer. Bu, gündelik hayattaki pek çok "bitiş" anına da benzer: bir insanın "artık elimden bir şey gelmiyor" dediği an, çoğu zaman elinden bir şey alındığı an değildir; önündeki seçeneklerin teker teker kapanıp tükendiği andır. Kayıp geri kazanılabilir, kaybedilen bir şeyin yerine yenisi konabilir; ama etrafın tamamen sarılmışsa, geri kazanacak bir zemin de kalmaz. Bu yüzden bir durumu yönetirken en önemli iş, olası kayıpları saymak değil, hareket edebileceğin alanın ne kadar daraldığını fark etmek olabilir. Bir ilişkide, bir işte ya da bir tartışmada "artık yapabileceğim bir şey yok" hissi genellikle son bir darbeyle gelmez; küçük küçük kapanan kapıların toplamıdır. Bu yüzden dışarıdan bakıldığında hâlâ hiçbir şey kaybedilmemiş gibi görünen bir durum, aslında hareket alanı çoktan daralmış bir durum olabilir; kayıp gözle görülür, seçeneksizlik ise çoğu zaman sessizce birikir ve fark edildiğinde iş işten geçmiş olur. Rüyada bir şah görmek, tam da bu farkı, kayıp ile seçeneksizlik arasındaki farkı fark etmen için bir davet olabilir.

Şahın tahtada sıkışmış, gidecek karesi kalmamış hâlde görülmesi, bir konuda kendini köşeye sıkışmış hissettiğin bir dönemle örtüşebilir. Şahı geniş, açık bir alanda görmen, elinde hâlâ birçok seçeneğin olduğunu fark etmenle ilgili olabilir. Şahı bir başkasının elinde ya da bir stratejinin merkezinde görmen, bir konuda kararların artık tam olarak kendi elinde olmadığı hissiyle bağlantılı olabilir. Şahın etrafındaki taşların azaldığını görmen de, seni destekleyen imkânların daraldığı bir döneme işaret edebilir; bu taşların yeniden çoğaldığı bir sahne ise tam tersini, hareket alanının yeniden genişlediğini gösterebilir. Rüyada matı sen mi verdin yoksa mat mı oldun, bu ayrım da rüyanın bıraktığı duyguyu belirginleştirebilir; birini seçeneksiz bırakmak ile kendini seçeneksiz bulmak, aynı sahnenin iki farklı ucudur.

Hayatında bir şeyleri kaybetmekten çok, seçeneklerinin tükenmesinden korktuğun bir alan var mı, kendine sorabilirsin.